ब्लॉग ११५: क्रिकेटचे 'सर्वकालीन महान' खेळाडू: निवडीचा पेच, संस्थांचे आकडे आणि दुर्लक्षित दिग्गज

क्रिकेट रसिकांना प्रेमपूर्वक नमस्कार,

आज आपण अशा एका विषयावर बोलणार आहोत ज्यावर गल्लीतल्या चहाच्या टपरीपासून ते गावच्या पारावरच्या ओट्यापर्यंत नेहमीच जुंपलेली असते. विषय आहे क्रिकेटचा! आपल्याकडे क्रिकेट म्हणजे काय नुसते आकडे नाहीत रे बाबा, ती तर काळजाची धडधड आहे. पण एक प्रश्न असा आहे जो विचारला की समोरच्या माणसाचं रक्त सळसळतं आणि वादावादीला सुरुवात होते, तो म्हणजे क्रिकेटच्या पूर्ण इतिहासातले ते सर्वात भारी अकरा गडी कोण?

आता बघा, प्रत्येकाची आवड वेगळी असते. आजकाल तर कसं झालंय, एखादा मोठा खेळाडू निवृत्त झाला की टीव्हीवाले त्याला विचारतात, तुमची ऑल-टाइम प्लेइंग इलेव्हन सांगा. मग सचिन तेंडुलकर असो किंवा शेन वॉर्न, हे लोक आपली टीम जाहीर करतात. पण यात एक गोम असते मंडळी. प्रत्येकाला आपलंच पिल्लू गोड वाटतं. म्हणजे कसं, जो ज्याच्या सोबत खेळला किंवा ज्याच्या विरुद्ध खेळून त्याला घाम फुटला, त्यालाच तो महान म्हणतो. शेन वॉर्नने त्याच्या टीममध्ये त्याच्याच काळातले गडी भरले, तर डॉन ब्रॅडमन यांनी त्यांच्या काळातले. यामुळे आपल्यासारख्या सामान्य चाहत्यांचा पार गोंधळ उडतो. मग नक्की भारी कोण? हे शोधण्यासाठी आपण कुणा एका खेळाडूचं ऐकण्यापेक्षा, ज्यांनी आयुष्यभर हेच काम केलंय त्या विस्डेन, आयसीसी आणि क्रिकइन्फोसारख्या संस्था काय म्हणतात ते पाहूया.

विस्डेन (Wisden), ईएसपीएन क्रिकइन्फो (ESPNCricinfo) आणि आयसीसी (ICC) यांसारख्या संस्थांनी जेव्हा त्यांची ऑल-टाइम टेस्ट इलेव्हन जाहीर केली, तेव्हा त्यांनी केवळ आकडे पाहिले नाहीत, तर त्या खेळाडूचा खेळावर असलेला प्रभाव आणि त्याचा दराराही पाहिला. चला तर मग, या तीन मोठ्या संस्थांच्या नजरेतून साकारलेले ते ऐतिहासिक संघ नेमके कसे आहेत, ते पाहूया.

१. विस्डेनचा अभिजात कसोटी संघ (Wisden All-Time XI)

क्रिकेटचं बायबल समजल्या जाणाऱ्या विस्डेनने त्यांच्या १५० व्या वर्धापनदिनानिमित्त हा संघ निवडला होता. हा संघ म्हणजे क्रिकेटच्या परंपरेचा आणि ताकदीचा एक सुरेख संगम आहे.

सलामीवीर: जॅक हॉब्स आणि डब्ल्यू. जी. ग्रेस. (क्रिकेटचा पाया रचणारे खेळाडू)

मधली फळी: सर डॉन ब्रॅडमन (कर्णधार), सचिन तेंडुलकर आणि व्हिवियन रिचर्ड्स.

अष्टपैलू: सर गॅरी सोबर्स.

यष्टीरक्षक: ॲलन नॉट.

गोलंदाजी: शेन वॉर्न, वसीम अक्रम, मॅल्कम मार्शल आणि सिडनी बार्न्स.

२. ईएसपीएन क्रिकइन्फोचा समतोल संघ (ESPNCricinfo All-Time XI)

जगातील १०० नामवंत क्रिकेट समीक्षक आणि माजी खेळाडूंच्या मतातून हा संघ साकार झाला आहे. आधुनिक आणि जुन्या काळातील खेळाडूंचा यात अतिशय सुंदर समतोल साधण्यात आला आहे.

सलामीवीर: जॅक हॉब्स आणि सुनील गावस्कर. (गावस्करांनी त्या काळात ज्या निर्भयतेने फलंदाजी केली, त्याचं फळ त्यांना या संघात मिळालं आहे.)

मधली फळी: सर डॉन ब्रॅडमन, सचिन तेंडुलकर आणि व्हिवियन रिचर्ड्स.

अष्टपैलू: सर गॅरी सोबर्स.

यष्टीरक्षक: ॲडम गिलख्रिस्ट.

गोलंदाजी: मॅल्कम मार्शल, शेन वॉर्न, वसीम अक्रम आणि डेनिस लिली.

३. आयसीसीचा ग्रेटेस्ट टेस्ट इलेव्हन (ICC Fans Choice)

आयसीसीने त्यांच्या शताब्दी वर्षानिमित्त जगभरातील चाहत्यांच्या मतदानाद्वारे हा संघ निवडला होता. यात चाहत्यांच्या भावनेला आणि त्या त्या खेळाडूच्या लोकप्रियतेला महत्त्व मिळालं आहे.

सलामीवीर: सुनील गावस्कर आणि विरेंद्र सेहवाग.

मधली फळी: सर डॉन ब्रॅडमन, सचिन तेंडुलकर आणि ब्रायन लारा.

अष्टपैलू: कपिल देव.

यष्टीरक्षक: ॲडम गिलख्रिस्ट.

गोलंदाजी: शेन वॉर्न, वसीम अक्रम, ग्लेन मॅकग्रा आणि मुथय्या मुरलीधरन.

कर्णधार कोण?

या तिन्ही संस्थांच्या निवडीत एक गोष्ट प्रकर्षाने जाणवते, ती म्हणजे कर्णधार हा नेहमी त्या खेळणाऱ्या ११ खेळाडूंपैकीच असावा लागतो. विस्डेन आणि क्रिकइन्फोने ब्रॅडमन यांच्यावर ही जबाबदारी सोपवून खेळाचा तांत्रिक अचूकपणा जपला आहे. क्रिकेटच्या रणांगणावर जो स्वतः बॅट किंवा बॉल घेऊन समोरच्याला भिडतो, तोच खऱ्या अर्थाने त्या अकरा जणांचा म्होरक्या असू शकतो.

या संस्थांच्या निवडीवर नजर टाकली की लक्षात येतं की, सर डॉन ब्रॅडमन, सचिन तेंडुलकर, वसीम अक्रम आणि शेन वॉर्न ही अशी चार नावं आहेत, ज्यांना जगातली कोणतीही संस्था वगळू शकत नाही.

काय वाटतं मंडळी, या संस्थांनी निवडलेले हे संघ खरोखरच अजिंक्य आहेत का? की तुमच्या नजरेत अजून असा एखादा गडी आहे जो या अकरामध्ये असायलाच हवा होता? तुमची मतं नक्की सांगा!

तुमची मते येतील तेव्हा येतील पण खरंच ह्या तिन्ही संस्थानी निवडलेला संघ सर्वोत्तम होता का? होताच कारण ह्या खेळाडूशिवाय दुसऱ्या कोणत्याही पर्यायी खेळाडूची जागा बनतच नाही कारण त्यांनीं खेळात केलेली असामान्य कामगिरी होती पण यामुळे अनेक प्रतिभावान खेळाडूना ह्या संघात स्थान मिळत नाही. परिस्थिती अशी आहे की इतके भारी, एक सी बढकर एक खेळाडू आहे की त्याची नावे संघात नाही हे पाहून तुम्ही अचंबित व्हाल.

आता आपण पाहणार आहे या संस्थानी निवडलेल्या हिऱ्यांव्यतिरिक्त उरलेले खेळाडू नक्की कोण कोण आहेत ज्यांची नावे संघात असायला हवी. खरं सांगायचं तर, त्या संस्थांनी निवडलेले खेळाडू महान आहेतच, यात शंका नाही. पण क्रिकेटचा इतिहास इतका अफाट आहे की, फक्त ११ खेळाडूंमध्ये सगळ्यांना सामावून घेणं म्हणजे महासागराला घागरीत भरण्यासारखं आहे. एका बाजूला आकडे असतात, तर दुसऱ्या बाजूला त्या खेळाडूची मॅच विनर असण्याची क्षमता.

ज्या संस्थांच्या टीम्स आपण पाहिल्या, त्यात अनेक अशा हिऱ्यांची नावं सुटली आहेत ज्यांच्याशिवाय क्रिकेटचं मैदान कधीच पूर्ण होऊ शकत नाही. एक से बढकर एक असे २६ दिग्गज खेळाडू आपण पाहूया जे कोणत्याही ऑल-टाइम ११ मध्ये स्थान मिळवण्यासाठी तितकेच पात्र आहेत.

चला तर मग, देशांनुसार या हिऱ्यांची यादी पाहूया:

भारत (The Indian Icons)

१. राहुल द्रविड: द वॉल म्हणून ओळखला जाणारा हा गडी मैदानावर उभा राहिला की समोरच्याला घाम फुटायचा.

२. अनिल कुंबळे: भारताचा सर्वात मोठा मॅच विनर, ज्याने एकाच डावात १० बळी घेण्याचा पराक्रम केला.

३. विराट कोहली: आधुनिक क्रिकेटचा रन-मशीन आणि अत्यंत आक्रमक कर्णधार.

४. व्ही.व्ही.एस. लक्ष्मण: ऑस्ट्रेलियाच्या तोंडचा घास पळवण्यात या माणसाचा हात कुणीच धरू शकत नव्हतं.

ऑस्ट्रेलिया (The Aussie Dominators)

५. रिकी पाँटिंग: ऑस्ट्रेलियाच्या सुवर्णकाळाचा सर्वात यशस्वी कर्णधार आणि अफाट फलंदाज.

६. स्टीव्ह वॉ: कठीण प्रसंगात पाय रोवून उभा राहणारा आणि मेंटल टफनेसची व्याख्या बदलणारा खेळाडू.

७. मॅथ्यू हेडन: समोरच्या गोलंदाजावर चाल करून जाणारा आणि भीती निर्माण करणारा सलामीवीर.

८. ग्लेन मॅकग्रा: एकाच टप्प्यावर चेंडू टाकून फलंदाजाचा जीव नकोसा करणारा अचूकतेचा बादशाह.

९. ग्रॅग चॅपेल: त्यांच्या काळातील सर्वात तांत्रिकदृष्ट्या परिपूर्ण फलंदाज.

दक्षिण आफ्रिका (The Proteas Legends)

१०. जॅक कॅलिस: आकडे पाहिले तर हा जगातील सर्वात मोठा अष्टपैलू खेळाडू आहे. फलंदाजी आणि गोलंदाजी दोन्हीत अव्वल.

११. ए.बी. डिव्हिलियर्स: मिस्टर ३६० – ज्याला बाद करणं कोणत्याही गोलंदाजासाठी एक स्वप्न होतं.

१२. डेल स्टेन: अत्यंत वेगवान आणि चेंडू हवेत नाचवणारा आधुनिक काळातील सर्वश्रेष्ठ वेगवान गोलंदाज.

१३. ॲलन डोनाल्ड: व्हाईट लाइटनिंग या नावाने ओळखला जाणारा, ज्याचा वेग पाहून फलंदाजांच्या पायाखालची जमीन सरकायची.

१४. ग्रॅम पोलॉक: दक्षिण आफ्रिकेच्या इतिहासातील सर्वात महान डावखुरा फलंदाज.

वेस्ट इंडिज (The Caribbean Giants)

१५. कर्टली ॲम्ब्रोस: सहा फूट सात इंच उंची आणि तितकाच घातक उसळणारा चेंडू.

१६. कोर्टनी वॉल्श: वेस्ट इंडिजचा वर्कहॉर्स ज्याने ५०० पेक्षा जास्त कसोटी बळी घेतले.

१७. जॉर्ज हेडली: यांना ब्लॅक ब्रॅडमन म्हटलं जायचं, यावरूनच त्यांच्या महानतेचा अंदाज येतो.

पाकिस्तान (The Pakistan Pioneers)

१८. इम्रान खान: जगातील सर्वश्रेष्ठ अष्टपैलू खेळाडू आणि पाकिस्तानला विश्वचषक जिंकून देणारा महान कर्णधार.

१९. वकार युनूस: रिव्हर्स स्विंगचा राजा, ज्याचा यॉर्कर चेंडू थेट पायाचा अंगठा फोडायचा.

२०. जावेद मियांदाद: मैदानावरचा सर्वात हुशार आणि लढवय्या फलंदाज.

श्रीलंका (The Island Stars)

२१. कुमार संगकारा: क्लास आणि सातत्य यांचं दुसरं नाव. कसोटीत १२,००० पेक्षा जास्त धावा.

२२. महेला जयवर्धने: फलंदाजीमधील नजाकत आणि स्लिपमधील अप्रतिम क्षेत्ररक्षण.

इंग्लंड (The English Masters)

२३. इयान बोथम: इंग्लंडचा सर्वात मोठा मॅच विनर अष्टपैलू, ज्याने एकट्याच्या जोरावर सामने फिरवले.

२४. वॉली हॅमंड: डॉन ब्रॅडमन यांच्या काळातील त्यांचे सर्वात मोठे प्रतिस्पर्धी आणि महान फलंदाज.

२५. जेम्स अँडरसन: कसोटी इतिहासात वेगवान गोलंदाजांमध्ये सर्वाधिक बळी घेणारा आधुनिक काळातील महान खेळाडू.

न्यूझीलंड (The Kiwi Legend)

२६. रिचर्ड हॅडली: कसोटी क्रिकेटमध्ये ४०० बळींचा टप्पा सर्वात आधी ओलांडणारा आणि न्यूझीलंडचा सर्वश्रेष्ठ खेळाडू.

हे गणित इथेच थांबणार नाही कारण अजून पुढचे १०, १५, २५ खेळाडू पाहिले तरी आपल्याला वाटेल की ह्या खेळाडूंवर अन्याय झाला. प्रत्येकाची विचार करण्याची पद्धत वेगळी त्यामुळे प्रत्येकाची वेगळ्या खेळाडूचे संघ निर्माण होतील. हा लेख वाचल्यावर तुम्हाला याची कल्पना आलीच असेल आणि नसेल आली तर बसा कागद पेन घेऊन तुम्ही ह्या यादीत अजून नवीन २५ खेळाडूची नावे लिहाल ही गॅरंटी वाटते.

मुळात हे असले ऑल टाईम संघ वगैरे केवळ पब्लिसिटी स्टंट आहे. त्यात जास्त लक्ष घालू नये. ज्याने संघ निवडला त्याच्या मताचा आदर करत, एका कानाने ऐकावे दुसऱ्याने सोडून द्यावे. तुम्हाला हा लेख आवडला तर लाइक करा नाही आवडला तर नका करू इतके सोप्पे आहे हे करणे, आलं का लक्षात मी काय म्हणतोय?

चला तर मग भेटू नव्या लेखामध्ये, तोपर्यंत माझा नमस्कार.